Câu điều kiện (conditional sentences) gồm hai mệnh đề: mệnh đề if nêu điều kiện và mệnh đề chính nêu kết quả. Có 4 loại cơ bản: loại 0 (sự thật hiển nhiên), loại 1 (có thể xảy ra ở hiện tại/tương lai), loại 2 (không có thật ở hiện tại) và loại 3 (không có thật trong quá khứ), cùng dạng hỗn hợp kết hợp loại 2 và 3. Ví dụ: If it rains, I will stay home (Nếu trời mưa, tôi sẽ ở nhà).
Điểm mấu chốt để chọn đúng loại là tự hỏi: điều kiện này có thật hay chỉ là giả định? Nó nói về hiện tại, tương lai hay quá khứ? Khi trả lời được hai câu hỏi đó, công thức sẽ tự hiện ra.
Tổng quan các loại câu điều kiện
| Loại | Mệnh đề if | Mệnh đề chính | Dùng khi |
|---|---|---|---|
| Loại 0 | If + hiện tại đơn | hiện tại đơn | Sự thật, quy luật, thói quen |
| Loại 1 | If + hiện tại đơn | will/can/may + V | Có thể xảy ra ở hiện tại hoặc tương lai |
| Loại 2 | If + quá khứ đơn (be → were) | would/could/might + V | Không có thật, khó xảy ra ở hiện tại |
| Loại 3 | If + quá khứ hoàn thành | would/could/might + have + V3 | Không có thật trong quá khứ |
Mệnh đề if có thể đứng trước hoặc sau. Khi đứng trước, dùng dấu phẩy ngăn cách: If you heat ice, it melts. / Ice melts if you heat it.
Câu điều kiện loại 0: sự thật hiển nhiên
Công thức: If + S + V (hiện tại đơn), S + V (hiện tại đơn). If ở đây có thể thay bằng when mà nghĩa gần như không đổi.
- If you heat water to 100°C, it boils. (Nếu đun nước đến 100°C, nước sôi.)
- If Lan drinks coffee at night, she can’t sleep. (Hễ uống cà phê buổi tối là Lan không ngủ được.)
Câu điều kiện loại 1: có thể xảy ra
Công thức: If + S + V (hiện tại đơn), S + will/can/may/should + V.
- If it rains tomorrow, we will cancel the trip. (Nếu mai trời mưa, chúng tôi sẽ hủy chuyến đi.)
- If you study hard, you can pass the exam.
- Mệnh đề chính có thể là câu mệnh lệnh: If you see Peter, tell him to call me.
Lưu ý: không dùng will trong mệnh đề if để nói về tương lai. Viết If it rains, không viết If it will rain. Tham khảo thêm cách dùng will ở bài thì tương lai đơn.
Câu điều kiện loại 2: không có thật ở hiện tại
Công thức: If + S + V2/ed (quá khứ đơn), S + would/could/might + V.
- If I had more time, I would learn Japanese. (Nếu có nhiều thời gian hơn, tôi sẽ học tiếng Nhật – thực tế tôi không có.)
- If Minh lived near the sea, he would swim every day.
Với động từ be, dùng were cho mọi ngôi trong văn phong chuẩn: If I were you, I would accept the offer (Nếu tôi là bạn, tôi sẽ nhận lời). Trong văn nói thân mật, If I was… cũng hay gặp, nhưng cụm khuyên nhủ If I were you gần như luôn dùng were.
Dù động từ ở dạng quá khứ, loại 2 nói về hiện tại hoặc tương lai không có thật hay khó xảy ra.
Câu điều kiện loại 3: không có thật trong quá khứ
Công thức: If + S + had + V3 (quá khứ hoàn thành), S + would/could/might + have + V3.
- If we had left earlier, we wouldn’t have missed the train. (Nếu chúng tôi đi sớm hơn thì đã không lỡ tàu – thực tế đã lỡ.)
- If Lucy had known your number, she would have called you.
Loại 3 thường dùng để tiếc nuối hoặc trách móc về việc đã qua. Lưu ý ‘d có thể là had hoặc would: If I’d known, I’d have told you = If I had known, I would have told you.
Câu điều kiện hỗn hợp
| Dạng | Công thức | Ví dụ |
|---|---|---|
| Điều kiện quá khứ → kết quả hiện tại | If + had V3, S + would + V | If I had taken the job, I would live in Hanoi now. (Nếu hồi đó nhận việc thì giờ tôi đang sống ở Hà Nội.) |
| Điều kiện hiện tại → kết quả quá khứ | If + V2/were, S + would have + V3 | If Nam were more careful, he wouldn’t have made that mistake. (Nếu Nam cẩn thận hơn – vốn tính cậu ấy không cẩn thận – thì đã không mắc lỗi đó.) |
Unless và các từ thay thế if
- Unless = if … not: You will be late unless you hurry = You will be late if you don’t hurry. Sau unless không dùng thêm not với cùng nghĩa.
- As long as / provided (that) / providing (that): miễn là, với điều kiện là: You can borrow my bike as long as you return it today.
- In case: phòng khi (khác if): Take an umbrella in case it rains (Mang ô theo phòng khi trời mưa).
- Otherwise: nếu không thì: Hurry up, otherwise we’ll miss the bus.
Đảo ngữ câu điều kiện
Trong văn trang trọng, có thể bỏ if và đảo trợ động từ lên đầu câu.
| Loại | Câu thường | Đảo ngữ |
|---|---|---|
| Loại 1 (Should) | If you need any help, please contact us. | Should you need any help, please contact us. |
| Loại 2 (Were) | If I were you, I would apologise. | Were I you, I would apologise. |
| Loại 2 với động từ thường | If she knew the truth, she would be upset. | Were she to know the truth, she would be upset. |
| Loại 3 (Had) | If they had trained harder, they would have won. | Had they trained harder, they would have won. |
Phủ định đảo ngữ đặt not sau chủ ngữ, không rút gọn: Had I not seen it, I wouldn’t have believed it (không viết Hadn’t I seen…).
Câu ước với wish và if only
| Ước về | Công thức | Ví dụ |
|---|---|---|
| Hiện tại | S + wish + S + V2/were | I wish I were taller. (Ước gì tôi cao hơn.) |
| Quá khứ | S + wish + S + had V3 | Lan wishes she had studied harder. (Lan ước giá mà mình đã học chăm hơn.) |
| Mong ai/điều gì thay đổi | S + wish + S + would + V | I wish you would stop talking. (Ước gì bạn thôi nói.) |
If only mang nghĩa mạnh hơn wish và dùng cùng các cấu trúc: If only I had listened to you! Không dùng wish + would cho chính mình (I wish I would… là sai); với hy vọng có thể thành thật, dùng hope: I hope you pass the exam.
Câu điều kiện cũng là một trường hợp đặc biệt trong câu tường thuật: loại 2 và loại 3 thường giữ nguyên thì khi thuật lại.
Lỗi thường gặp khi dùng câu điều kiện
- Dùng would ở cả hai mệnh đề: If I would have money, I would buy it → If I had money, I would buy it. Mệnh đề if không chứa would.
- Nhầm loại 2 với loại 1: If I meet a famous actor tomorrow nghe như bạn thật sự nghĩ điều đó có thể xảy ra; If I met… cho thấy bạn biết khả năng rất thấp. Chọn loại theo mức độ thực tế, không theo thời gian.
- Quên have trong loại 3: I would come → I would have come.
- Đặt dấu phẩy sai: chỉ dùng dấu phẩy khi mệnh đề if đứng đầu câu.
- Dịch máy móc chữ “nếu”: câu như “Nếu rảnh thì gọi mình nhé” là loại 1 với mệnh lệnh: If you are free, call me, không cần will.
Bài tập câu điều kiện (có đáp án)
- If you mix red and white, you ___ (get) pink.
- If it ___ (be) sunny tomorrow, we will go to the beach.
- If I ___ (have) a car, I would drive you home.
- If Peter ___ (not miss) the bus, he wouldn’t have been late.
- If I were rich, I ___ (travel) around the world.
- You won’t pass ___ you study harder. (if / unless)
- Viết lại bằng đảo ngữ: If you should see Mai, give her this book.
- Viết lại bằng đảo ngữ: If I had known about the party, I would have come.
- Viết câu ước: I don’t speak French.
- Hỗn hợp: I didn’t eat breakfast. Now I’m hungry. → If I ___
Đáp án
- get – loại 0, sự thật.
- is – loại 1, không dùng will trong mệnh đề if.
- had – loại 2, không có thật ở hiện tại.
- hadn’t missed – loại 3.
- would travel – loại 2.
- unless – = if you don’t study harder.
- Should you see Mai, give her this book.
- Had I known about the party, I would have come.
- I wish I spoke French. – ước trái với hiện tại.
- If I had eaten breakfast, I wouldn’t be hungry now. – điều kiện quá khứ, kết quả hiện tại.
Câu điều kiện kết hợp nhiều thì khác nhau, vì vậy ôn chắc bảng các thì trong tiếng Anh và tổng quan ngữ pháp tiếng Anh sẽ giúp bạn làm bài nhanh hơn.
