EQ là viết tắt của Emotional Quotient, dịch là chỉ số cảm xúc, thường dùng để nói về trí tuệ cảm xúc (emotional intelligence, viết tắt EI): khả năng nhận biết, hiểu và điều tiết cảm xúc của bản thân cũng như của người khác. EQ đọc là /ˌiː ˈkjuː/ (gần đúng: i-kiu). Nó hay được đặt cạnh IQ – Intelligence Quotient, chỉ số thông minh /ˌaɪ ˈkjuː/ (ai-kiu).
Ở Việt Nam, “EQ cao” đã trở thành lời khen quen thuộc cho người khéo ăn nói, biết lắng nghe, ít nóng nảy. Tuy vậy, phía sau hai chữ cái ngắn gọn này là một khái niệm tâm lý học có lịch sử riêng. Bài viết giải thích từ góc độ ngôn ngữ: chữ viết tắt nghĩa là gì, đọc thế nào, dùng trong câu tiếng Anh ra sao.
EQ là viết tắt của từ gì?
| Chữ | Từ đầy đủ | Phiên âm | Nghĩa |
|---|---|---|---|
| E | Emotional | /ɪˈməʊʃənl/ | Thuộc về cảm xúc |
| Q | Quotient | /ˈkwəʊʃnt/ | Thương số, chỉ số |
Quotient vốn là thuật ngữ toán học, nghĩa là “thương” của phép chia. Chữ này đi vào chỉ số IQ vì cách tính IQ thời kỳ đầu dựa trên phép chia giữa tuổi trí tuệ và tuổi thật. EQ mượn lại chữ Q cho cân xứng với IQ, dù trí tuệ cảm xúc không được tính bằng phép chia như vậy. Vì thế trong sách báo tiếng Anh, người ta dùng emotional intelligence nhiều hơn, còn EQ là cách nói ngắn gọn phổ biến.
Cách đọc EQ và IQ chuẩn tiếng Anh
EQ và IQ được đọc từng chữ cái theo tên chữ trong bảng chữ cái tiếng Anh, không đọc liền thành một từ. Nếu chưa nhớ tên chữ cái, xem lại bài bảng chữ cái tiếng Anh.
| Viết tắt | IPA | Đọc gần đúng | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|---|
| EQ | /ˌiː ˈkjuː/ | i-kiu | Đọc kiểu tiếng Việt “e-quy” |
| IQ | /ˌaɪ ˈkjuː/ | ai-kiu | Đọc “i-quy” hoặc “i-kiu” |
Trọng âm rơi vào chữ cái thứ hai: i-KIU, ai-KIU.
Trí tuệ cảm xúc gồm những gì?
Khái niệm emotional intelligence được các nhà tâm lý học đưa ra từ khoảng đầu thập niên 1990 và trở nên phổ biến rộng rãi sau cuốn sách Emotional Intelligence của Daniel Goleman (1995). Mô hình được nhắc nhiều nhất chia trí tuệ cảm xúc thành năm nhóm kỹ năng:
| Thành phần | Tiếng Việt | Biểu hiện ví dụ |
|---|---|---|
| Self-awareness | Tự nhận thức | Biết mình đang vui, buồn hay căng thẳng và vì sao |
| Self-regulation | Tự điều chỉnh | Bình tĩnh trước khi phản hồi một lời phê bình |
| Motivation | Động lực | Kiên trì với mục tiêu dù gặp trở ngại |
| Empathy | Thấu cảm | Hiểu cảm giác của đồng nghiệp đang gặp khó khăn |
| Social skills | Kỹ năng xã hội | Giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết bất đồng |
Những từ như empathy, patient, calm cũng là nhóm từ miêu tả tính cách quen thuộc; bạn có thể học thêm ở bài tính cách tiếng Anh.
EQ và IQ khác nhau như thế nào?
| Tiêu chí | EQ | IQ |
|---|---|---|
| Viết tắt | Emotional Quotient | Intelligence Quotient |
| Nói về | Hiểu và điều tiết cảm xúc, ứng xử | Tư duy logic, ngôn ngữ, giải quyết vấn đề |
| Cách đánh giá | Thường qua bảng hỏi, quan sát hành vi | Qua các bài kiểm tra trí tuệ chuẩn hóa |
| Ví dụ câu | She handles conflict with high EQ. | The test measures IQ. |
Hai chỉ số này không đối lập nhau: một người có thể giỏi tính toán và cũng rất biết lắng nghe. Ngoài ra, bạn có thể gặp các cách gọi vui theo cùng khuôn như AQ (adversity quotient – khả năng vượt nghịch cảnh) hay CQ (cultural quotient – năng lực văn hóa), nhưng mức độ phổ biến kém xa EQ và IQ.
EQ được dùng thế nào ở Việt Nam?
Trong đời sống, “EQ” xuất hiện nhiều trong tuyển dụng, đào tạo kỹ năng mềm và các bài trắc nghiệm tính cách. Nhà tuyển dụng có thể nhắc đến EQ khi mô tả yêu cầu làm việc nhóm; bộ phận HR đôi khi dùng câu hỏi tình huống để xem ứng viên xử lý cảm xúc ra sao. Ngoài ra, EQ cũng hay được nhắc cùng MBTI trên mạng xã hội, dù đây là hai khái niệm khác nhau: MBTI phân loại tính cách, còn EQ nói về kỹ năng cảm xúc có thể rèn luyện.
Một ví dụ ngắn: trong buổi họp, Minh bị góp ý gay gắt về bản kế hoạch. Thay vì cãi lại ngay, Minh hít một hơi, ghi chú ý kiến và hẹn trao đổi riêng sau. Đồng nghiệp sẽ nói “Minh có EQ cao” – ý là Minh biết giữ bình tĩnh và tôn trọng người khác.
Ví dụ câu với EQ (Anh – Việt)
- Lucy has a high EQ; everyone feels comfortable around her. – Lucy có EQ cao, ai ở cạnh cô ấy cũng thấy dễ chịu.
- Good leaders need both IQ and EQ. – Người lãnh đạo giỏi cần cả IQ lẫn EQ.
- Emotional intelligence can be developed over time. – Trí tuệ cảm xúc có thể được rèn luyện theo thời gian.
- Peter showed real empathy when his friend failed the exam. – Peter thực sự thấu cảm khi bạn mình thi trượt.
- Lan is working on her self-regulation. – Lan đang rèn khả năng tự điều chỉnh cảm xúc.
- The workshop is about emotional intelligence at work. – Buổi workshop nói về trí tuệ cảm xúc nơi công sở.
Lưu ý khi nói về EQ
EQ là khái niệm hữu ích để nói về kỹ năng ứng xử, nhưng các bài test EQ trên mạng chủ yếu mang tính tham khảo, giải trí; không nên dùng kết quả để “dán nhãn” bản thân hay người khác. Nếu bạn thấy cảm xúc tiêu cực kéo dài, hay overthinking đến mức ảnh hưởng sinh hoạt, hãy tìm đến chuyên gia tâm lý để được hỗ trợ phù hợp.
Thích những cái tên gợi sự điềm tĩnh, thấu hiểu? Hãy thử công cụ tạo tên tiếng Anh theo tính cách, hoặc xem thêm các từ viết tắt khác trong chuyên mục từ vựng tiếng Anh.
